ظاهر گردد كه كدام از شما امتثال مينمايد و اذعان مىكند به اينكه اختلاف شرايع مقتضى حكمت الهيه است و كدام از حق منحرف شده تصديق به آن نميكند و عمل به آن نمينمايد و چون حال بر اين منوال است * ( فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ ) * پس بشتابيد و پيشى گيريد و مبادرت كنيد بسوى خيرات كه اتباع اسلام است و امتثال اوامر ملك علام * ( إِلَى اللَّه مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً ) * بسوى خداى نه غير او بازگشت همهء شما است اين استيناف است كه متضمن تعليل است مر امر باستباق را و وعد و وعيد است براى مبادرين و و مقصرين * ( فَيُنَبِّئُكُمْ ) * پس خبر خواهد كرد شما را در وقت جزا دادن * ( بِما كُنْتُمْ فِيه تَخْتَلِفُونَ ) * به آنچه هستيد كه در آن اختلاف ميكنيد از امور دين و شريعت يعنى هر يك از محق و مبطل و كامل و مقصر را جزا خواهد داد و در اين دلالت است بر وجوب مبادرت بافعال خير و اين محمول است بر واجبات و آن كسى كه ميگويد امر براى ندبست حمل آن بر جميع طاعات مىكند * ( وَأَنِ احْكُمْ ) * عطف است به الكتاب اى انزل اليك الكتاب و الحكم يعنى فرو فرستاديم به تو قرآن را و اين را كه حكم كن * ( بَيْنَهُمْ ) * ميان اهل كتاب و يا عطف است بر قوله بالحق يعنى انزال قرآن كرديم بدرستى و راستى و به آنكه حكم كنى ميان يهود و نصارى * ( بِما أَنْزَلَ اللَّه ) * به آنچه فرو فرستاده است خداى به تو و ميتواند بود كه عطف جمله باشد بر جمله به تقدير ( و امرنا ان احكم ) و سبب نزول اين آيه آن بود كه بعضى از احبار يهود با يكديگر از روى مكر و تزوير تدبير كردند كه بيائيد نزد محمد صلَّى اللَّه عليه و آله رويم و بگوئيم كه تو دانستهء كه ما از اشراف قوم و دانايان ايشانيم و چون ما متابعت تو كنيم افاضل و اراذل يهود در تصديق ما به تو اقتدا كنند اكنون ميان ما و قومى در دماء و اموال و غيره خصومتها است و تو را حكم ميسازيم اگر قضا را چنان كنى كه رضاى ما باشد رسالت ترا مسلم داريم حق تعالى رسول خود را از قبول ملتمس ايشان تحذير نمود و فرمود حكم كن بر نهج آنچه بر تو نازل شده از جانب حق تعالى وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ و پيروى مكن آرزوهاى ايشان را * ( وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ ) * و حذر كن از ايشان از آن كه گمراه گردانند تو را * ( عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّه إِلَيْكَ ) * از بعضى از آنچه خداى به تو فرستاده است به اين وجه كه از روى مكر تو را وعده دهند كه ما ايمان خواهيم آورد و تو بواسطه ايشان مساهله كنى و از بعضى از آنچه خداى به تو فرستاده است مداهنه نمايى و بدانكه ان با صلهء آن بدل اشتمال هم است اى احذر فتنتهم و يا مفعول له است اى احذرهم